Odporność - pojęcia związane z odpornością.

Niektóre pojęcia, których używa się w kontekście odporności nie są zbyt popularne czy powszechnie znane. W związku z tym postaram się je trochę przybliżyć i wyjaśnić.

Antygen

Antygen to cząsteczka, która może być swoiście rozpoznawana przez elementy układu odporności nabytej, czyli przez limfocyty T lub B oraz obie. Cząsteczki przeciwciał nie wiążą się z całym czynnikiem zakaźnym lecz z jednym z wielu antygenów (częścią antygenu zwaną epitopem) występujących na jego powierzchni (przeciwciała są swoiste raczej dla epitopów niż dla całej cząsteczki). Limfocyty B rozpoznają antygeny znajdujące się bezpośrednio na powierzchni patogenu, natomiast limfocyty T rozpoznają antygeny prezentowane przez komórki gospodarza, które uprzednio zostały zakażone (limfocyty T rozpoznają antygen z zarażonych komórek). Prezentacja już niewielkiego fragmentu np. wirusa na komórce gospodarza powoduje natychmiastowe rozpoznanie przez limfocyty T.

Autoimmunizacja

Jak wzmocnić odporność? Sposoby na wzmocnienie odporności.

Jedni chorują częściej, a inni praktycznie wcale. Czemu tak jest? Za skłonności do infekcji odpowiada głównie nasz układ immunologiczny. Jeśli jest silny i działa sprawnie to cieszymy się dobrym zdrowiem, jeśli natomiast jest on zbyt słaby to po prostu nie radzi sobie z odpieraniem ataków drobnoustrojów na organizm czego konsekwencją jest częsta zapadalność na różnego rodzaju infekcje i choroby. Innym wskaźnikiem słabej odporności jest też cięższy niż normalnie przebieg chorób i infekcji.

Jak wzmocnić odporność? 

Aby mieć mocny organizm (niepodatny na choroby) należy systematycznie wzmacniać odporność. Nie ma jednego skutecznego sposobu na wzmocnienie odporności w związku z tym najlepiej jest stosować wielokierunkowe działania. Jednym z najważniejszych elementów decydującym o naszej odporności wydaje się nasz styl życia, na który składają się: racjonalne odżywianie, właściwa aktywność fizyczna, odpoczynek i zdrowy sen, umiejętne radzenie sobie ze stresem lub unikanie go. Oczywiście są także związki roślinne czy inne naturalne substancje, które stymulują i wzmacniają naszą odporność. W okresach kiedy jesteśmy bardziej narażeni na zachorowania (jako profilaktykę), można stosować czynną immunizację sztuczną organizmu - przy użyciu suplementów diety czy stosując szczepionki.

Sposoby na wzmocnienie odporności

Układ odpornościowy skóry.

fot. Jo Andre Johansen

Skóra pokrywa ciało i osłania ustrój od zewnątrz. Jej ogólna powierzchnia to ok 1,5- 2 m2. Skóra składa się z trzech warstw (naskórek, skóra właściwa i tkanka podskórna), a jej grubość waha się od 1,5-5 mm. Poza izolacją od środowiska zewnętrznego jedną z ważniejszych funkcji skóry jest mechaniczna osłona i obrona organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Stanowi ona bardzo ważny element odporności nieswoistej.

Mechanizmy obronne skóry przed mikroorganzmami:

- bariera naskórkowa;
- pH skóry (niskie, kwaśne);
- stopień nawodnienia skóry;
- bakteriostatyczne właściwości kwasów tłuszczowych;
oraz tkanka limfatyczna związana ze skórą będąca ważną częścią układu odpornościowego człowieka.

SALT, SIS

SALT (skin associated lymphoid tissue), czyli tkanka limfatyczna związana ze skórą, to zbiór komórek naskórka i skóry właściwej, które biorą udział w mechanizmach odpornościowych. Odgrywa ona istotna rolę w mechanizmach nadzoru immunologicznego. Innym określeniem tego zbioru komórek jest skrót SIS (układ odpornościowy skóry).
Komórki zaliczane do SALT:
- komórki dendrytyczne- należą do nich komórki Langerhansa;
- limfocyty T z receptorem TCR (gamma lub delta);
- keratynocyty;
- granulocyty, komórki tuczne, makrofagi.

Szczepionki - sposób na odporność nabytą.

Pierwsze szczepienia wykonano ok 200 lat temu (na wirus ospy krowiej) przy praktycznie zerowej wiedzy na temat zarówno immunologii jak i wirusów. Nie posiadając jeszcze wiedzy na temat pamięci immunologicznej około 100 lat temu Pasteur stwierdził, iż zmieniane drobnoustroje mogą zostać użyte do uodparniania przeciw zakażeniom.

Czym są szczepionki?

Szczepionki są produktami pochodzenia biologicznego. Zawarte w nich substancje mają za zadanie indukowanie określonych procesów immunologicznych, które mają zapewnić trwałą odporność bez wywoływania w organizmie działań toksycznych.

Co mogą zawierać w sobie szczepionki?

Szczepionki są to preparaty zawierające:

Odporność swoista (nabyta).

Jeśli patogenom uda się wniknąć do ustroju, a pierwsza linia obrony czyli makrofagi i neutrofile zawiodą (fagocytoza nie okaże się wystarczająco skuteczna), to musi wtedy zostać włączona druga linia obrony, która skierowana jest już przeciwko konkretnemu czynnikowi chorobotwórczemu. Nasz system odpornościowy potrafi świetnie rozróżnić własne antygeny od obcych i oczywiście działając prawidłowo reaguje tylko na te obce antygeny (jeśli reaguje na swoje mamy do czynienia z chorobami autoimmunologicznymi).

Odporność nabyta (swoista)

Odporność nabyta jest wysoce swoista dla danego patogenu, pamięta czynnik zakaźny. Dwie główne cechy, które charakteryzują ten rodzaj odporności to "swoistość" i "pamięć". Układ odpornościowy odpowiada więc efektywnie na drugie i każde kolejne zetknięcie się z wirusem. Komórki które działają w tym typie odporności to limfocyty T, limfocyty B oraz przeciwciała. Limfocyty zaliczane są do leukocytów, działają selektywnie rozpoznając specyficzny dla danego patogenu antygen (substancja znajdująca się na powierzchni patogenu, najczęściej białko ale niekoniecznie). Potrafią on rozpoznać patogen zarówno na zewnątrz jak i wewnątrz komórek gospodarza (płyny tkankowe, krew).

Aby zadziałała odporność nabyta konieczny jest wcześniejszy kontakt z patogen i wytworzenie pamięci immunologicznej o nim. Odporność ta powstaje w ciągu całego życia. Jest ona cechą typowo osobniczą, uzyskaną w czasie życia płodowego (od 3 miesiąca - maksimum przeciwciał od matki przed porodem) lub po urodzeniu.

Odporność swoista (nabyta) rodzaje:

Odporność nieswoista (wrodzona), naturalna.

Na odporność organizmu składa się wiele mechanizmów wśród nich warto dokładniej przyjrzeć się odporności wrodzonej i odporności nabytej. Należy pamiętać, że obydwa te rodzaje odporności współpracują ze sobą i wzajemnie się uzupełniają. Nie wystarczająca ochroną przed chorobami jest sama odporność wrodzona czy nabyta - obydwie muszą działać sprawnie i skutecznie ze sobą współgrać.

Rola odporności nieswoistej

Rola odporności wrodzonej polega na:
- niedopuszczeniu do wniknięcia patogenu do organizmu;
jeśli to się nie uda i patogen wniknie do ustroju to:
- zadaniem odporności nieswoistej (komórek żernych) jest natychmiastowe unieszkodliwienie i zlikwidowanie patogenu, zanim zdąży poczynić w organizmie szkody.

Odporność wrodzona (nieswoista)

Odporność.

Często słyszymy o tym, że ktoś ma świetną odporność, ktoś inny zaś ciągle choruje więc ma niską odporność. Zewsząd zalewają nas reklamy produktów, których zadaniem jest podwyższenie odporności. Ale czym właściwie jest ta odporność, na czym polega działanie układu immunologicznego i jak dbać u układ odpornościowy aby cieszyć się dobrym zdrowiem o tym będą posty poświęcone odporności.

Czym jest odporność?

Odporność to zbiór wszystkich mechanizmów biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. Oznacza ona zdolność zarówno do czynnej jak i do biernej ochrony organizmu przed patogenami. Badaniem odporności zajmuje się nauka o nazwie immunologia. O tym czy chorujemy lub jesteśmy odporni na choroby decyduje siła organizmu (układu immunologicznego) polegająca na wytworzeniu systemu zdolnego do rozpoznania jak i unieczynniania obcych dla ustroju patogenów.

Układ odpornościowy

Pojecie to jest dość szerokie. Układ ten obejmuje zarówno bariery zewnętrzne: skóra i błony śluzowe, ale także: śledzionę, grasicę czy węzły chłonne, no i oczywiście komórki (limfocyty, neutrofile, komórki żerne), przeciwciała oraz związki chemiczne np. cytokiny. Wszystkie wyżej wymienione współpracują ze sobą tworząc mechanizmy obronne chroniące organizm przed patogenami.

Sposoby działania układu immunologicznego

Układ immunologiczny chroni organizm przed patogenami wykorzystując 3 linie obrony.