Budowa i funkcje gruczołów potowych.

Gruczoły potowe - budowa i rola

Ich główną rolą jest wydzielanie potu i udział w procesach termoregulacji. Ponadto gruczoły te biorą też udział w oczyszczaniu organizmu (z niektórych metabolitów i składników np. mocznika, leków, witamin, jonów sodu czy potasu). Można powiedzieć, że biorą również udział w procesie komunikacji (chemicznej) na tle seksualnym (feromony).

Gruczoły potowe są gruczołami cewkowymi. Wyróżniamy 2 rodzaje gruczołów potowych: gruczoły ekrynowe (wydzielają substancję - pot bez zniszczenia komórek gruczołowych) oraz gruczoły apokrynowe ( w trakcie czynności wydzielniczych wydalają także część komórki).

Gruczoły potowe ekrynowe

Rozwijają się już w 4 lub 5 miesiącu życia płodowego. Gruczoły tego rodzaju są czynne od urodzenia. Na powierzchni całego ciała jest ich około 2 milionów (ich liczba jest niezmienna od urodzenia aż do śmierci) - najwięcej na wewnętrznych powierzchniach dłoni i na podeszwach, a także na obszarze przedniej i tylnej rynny potowej (przednia rynna przebiega na tułowiu między piersiami, natomiast tylna pomiędzy łopatkami).  Nie występują na wargach, wargach sromowych, łechtaczce, żołędzi prącia i w łożysku paznokcia.
Są cewkowatymi uwypukleniami naskórka wgłąb skóry właściwej. Część wydzielnicza znajdują się głęboko w skórze właściwej, a ich przewód wyprowadzający (skręcony - wyglądem przypomina korkociąg) ma ujście na powierzchni skóry.

Jakie funkcje pełni skóra?

fot. Jo Andre Johansen

Przed wyborem najlepszego sposobu pielęgnacji skóry warto najpierw zapoznać się bliżej z budową i właściwościami skóry.

Skóra jest narządem pokrywającym i osłaniającym ustrój. Powierzchnia skóry dorosłego człowieka ma około 1,5-2 m2, a jej grubość waha się w granicach od 0,5 do 4 mm (najcieńsza skóra na powiekach, najgrubsza na piętach). Najbardziej z wszystkich zmienia się grubość naskórka (najgrubszy na podeszwie stóp i na wewnętrznej części dłoni) i tkanki podskórnej, natomiast grubość skóry właściwej jest praktycznie bez zmian. Masa skóry łącznie z tkanką podskórna wynosi około 18 kg (na naskórek przypada około 0,5 kg, skóra właściwa to około 3 kg, resztę stanowi tkanka podskórna).

Skóra składa się z trzech warstw (od zewnątrz) są to:
- naskórka (epidermis);
- skóry właściwej(dermis, corium);
- tkanki podskórnej (subcutis);

Ponadto skóra posiada naczynia krwionośne, chłonne, zakończenia nerwowe oraz liczne twory (przydatki skóry) do których zaliczamy gruczoły potowe (ekrynowe i apokrynowe), gruczoły łojowe, włosy i paznokcie.

Funkcje skóry:

Kamfora w kosmetyce.

fot. Roger

Kamfora jest składnikiem olejku kamforowego (stanowi 50%) pozyskiwanego z drzewa kamforowego (Cinnamonum camphora to wiecznie zielone, długowieczne drzewo, które rośnie nawet 1000 lat i osiąga do 30 m wysokości) rosnącego na obszarach wschodniej Azji.

Kamfora

Trochę chemii (właściwości chemiczne):
Kamfora (łac. Camphorum) to organiczny związek chemiczny  z grupy terpenów, pochodna kamfenu. Kamfora jest frakcją stałą olejku kamforowego. Jej wzór chemiczny to: C10H16O. Kamfora to lepka, biała, przeźroczysta i krystaliczna masa o bardzo charakterystycznym, trwałym zapachu. Jest dobrze rozpuszczalna w eterze, alkoholu i olejkach eterycznych, a praktycznie nierozpuszczalna w wodzie (rozpuszczalność kamfory w wodzie to g/l). Kamfora charakteryzuje się wysoką temperaturą topnienia (175 C), zaś jej temperatura wrzenia to 204 C. Może być również pozyskiwana syntetycznie z alfa pinenu (jest składnikiem olejków z drzew iglastych), octanu bornylu lub oddestylowana z terpentyny. Powiedzenie "znika jak kamfora" wzięło się z tego, iż kamfora w temperaturze pokojowej sublimuje (bezpośrednio przechodzi ze stanu ciekłego do gazowego z pominięciem stanu ciekłego).

Kamfora bardzo dobrze przenika przez skórę, dlatego jest częstym składnikiem maści o działaniu rozgrzewającym i przeciwbólowym (znieczulającym), występuje w maściach stosowanych po ugryzieniach owadów, kremach sportowych, kremach i żelach do masażu.
Swoim działaniem przypomina mentol, tzn. jest środkiem rozgrzewającym, mimo iż na skórze powoduje uczucie chłodu.

Kamfora - właściwości i działanie

Opopanaks w kosmetyce.

Opoponaks

Opoponaks to substancja aromatyczna pozyskiwana z gumożywicy balsamowca Opoponax chironium oraz Acacia farnesiana. Czasami jest nazywany "słodką mirrą" (ale nie jest jej odmianą tylko odrębną żywicą).

Gumożywica opoponaks to gęsty miodowo- brązowy płyn, który na powietrzu zastyga w brązowe, nieregularne grudki o balsamicznym zapachu.

Wykazuje działanie antyseptyczne.

Opoponaks - zastosowanie w kosmetyce

Opoponaks jest składnikiem perfum, a także znakomitym fiksatorem. Stosuje się go do aromatyzowania mydeł, szminek czy też produktów do higieny jamy ustnej. Opoponaks jest składnikiem wielu kompozycji zapachowych stosowanych we współczesnej kosmetyce.

Olibanum (kadzidło frankońskie) w kosmetyce

fot. Ana Ulin

Olibanum

Olibanum (kadzidło frankońskie) jest gumożywicą otrzymywaną z kadzidłowca Cartera (Boswellia carteri), który występuje w Somalii i na Półwyspie Arabskim (tereny suche, pustynne). Olbianum dostarcza także inny gatunek kadzidłowca - Boswellia serrata rosnący w suchych, górzystych rejonach Indii - jest to tzw. indyjskie olibanum zwane też Indian Frankincense.

Przez tysiące lat ta gumożywica była stosowana i ceniona przez m.in Egipcjan, Greków, Persów czy Hindusów.  Była wykorzystywana do rytuałów oczyszczających i medytacji, a także do balsamowania zwłok. Do dzisiaj jest stosowana jako depilator przez kobiety arabskie.
Olibanum jest głównym składnikiem kadzidła, wykorzystuje się go także jako dodatek zapachowy (aromatyzujący) do świec (zapach cytrusowy - odświeżający).
Zapach kadzidła skutecznie odstrasza owady (zwłaszcza komary).
Obecnie olibanum często zastępuje dużo droższą ambrę.